Điều cần biết về dị ứng NSAID trong bối cảnh dịch Covid-19 bùng phát

Ngày đăng:24-05-2021 (94 lượt xem )

Gần đây, tiêm phòng vaccine Covid-19 đã xuất hiện tình trạng sốc phản vệ trên nền cơ địa dị ứng với thuốc giảm đau phi kháng viêm steroid. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin liên quan đến dị ứng non steroid để bạn đọc có thêm cái nhìn mới về tương tác thuốc và cách phòng tránh.

 

Non Steroid là gì?

Theo trang tin y học Mỹ Medicinenet (MNC), về mặt chuyên môn prostaglandin là một họ hóa chất được sản xuất bởi các tế bào của cơ thể, có một số chức năng quan trọng. Prostaglandin được sản xuất trong tế bào của cơ thể bởi enzym cyclooxygenase (COX). Có hai enzym COX, COX-1 và COX-2. Cả hai đều sản xuất ra các chất prostaglandin có tác dụng thúc đẩy quá trình viêm, đau và sốt. Tuy nhiên, chỉ có COX-1 tạo ra prostaglandin hỗ trợ tiểu cầu và bảo vệ dạ dày. Thuốc kháng viêm phi steroid (NSAID) ngăn chặn các enzym COX và làm giảm các prostaglandin trong cơ thể. Kết quả, viêm, đau và sốt liên tục giảm. Vì các chất prostaglandin bảo vệ dạ dày, hỗ trợ tiểu cầu và đông máu bị giảm nên NSAID có thể gây loét dạ dày và thúc đẩy chảy máu.

Các thuốc kháng viêm phi steroid (NSAID) được sử dụng phổ biến để giảm đau và hạ sốt trong nhiều tình trạng khác nhau như đau đầu, viêm khớp, cảm cúm... Thời gian sử dụng thuốc kéo dài có thể làm tăng nguy cơ gặp biến cố bất lợi như loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, độc tính trên gan, bệnh lý tim mạch. NSAID được chia thành 2 nhóm,  gồm không cần kê đơn ( OTC) và kê đơn. Các chế phẩm thuộc nhóm OTC có hàm lượng hoạt chất thấp hơn chế phẩm kê đơn. Tất cả các thuốc trong 2 nhóm đều được khuyến cáo sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất để hạn chế tác dụng bất lợi. Nhóm OTC dùng để hạ sốt, giảm đau, nhóm cần kê đơn trước khi sử dụng có ghi trên tờ thông tin sản phẩm, có đề cập đến thời gian sử dụng, tuy nhiên, không có khuyến cáo cụ thể về thời gian sử dụng tối đa.

Thời gian sử dụng tối đa của một số hoạt chất trong NSAID tùy thuộc vào đối tượng (trẻ em, người lớn), phân loại thuốc (OTC, thuốc kê đơn) chỉ định và liều lượng thuốc... Cân nhắc thời gian sử dụng thuốc tối đa với từng trường hợp lâm sàng cụ thể theo khuyến cáo từ các tài liệu thông tin thuốc cập nhật.

Dị ứng non Steroid

Theo trang tin y học trực tuyến Dermnetnz (DNC) của New Zealand, NSAID là loại thuốc được sử dụng thường xuyên trong điều trị viêm khớp và từng đợt để hạ sốt, đau và nhức đầu. Chúng được sử dụng phổ biến nhất theo đường toàn thân, thường là chế phẩm uống nhưng cũng có thể được sử dụng dưới dạng thuốc tiêm bắp, gel và kem bôi ngoài da có chứa NSAID áp dụng cho các chấn thương thể thao, đau khớp và gần đây nhất là để điều trị dày sừng do năng lượng mặt trời (actinic). Trẻ em và người lớn đều có thể dùng được NSAID. NSAID được phân loại theo tác dụng (tác dụng lên enzym COX) và cấu trúc hóa học như chất ức chế COX truyền thống, không chọn lọc hoặc như chất ức chế COX2 chọn lọc.

Giống như các dược phẩm khác, NSAID vẫn còn để lại các tác dụng phụ nhưng hết đều nhẹ , hiếm khi nguy hiểm đến tính mạng. Đường tiêu hóa và da là hai hệ thống cơ thể có nhiều khả năng bị tác dụng phụ với NSAID. Theo một nghiên cứu gần 20.000 bệnh nhân nội trú, 0,3% trong số những người được kê đơn NSAID đã phát triển phản ứng da tổng quát bao gồm phát ban dạng morbilliform, nổi mề đay, phù mạch, phản ứng giống như bệnh huyết thanh và ban đỏ nốt. Trong một phân tích tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, các tác dụng phụ trên da đã được báo cáo ở 1–2% bệnh nhân sử dụng NSAID. Việc ngừng sử dụng thuốc sẽ giúp giải quyết phát ban, mặc dù điều này có thể mất vài tháng và không phổ biến.

Việc sử dụng gel hoặc kem NSAID tại chỗ để điều trị cơn đau được báo cáo là gây ra viêm da tiếp xúc. Phổ biến ở  gel ketoprofen với tỷ lệ 0,013-0,028 trường hợp/1000 ca bệnh. Thường thì phản ứng xuất hiện sau khi ngừng sử dụng khi da tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Do đó nó thường được báo cáo vào mùa hè. Phản ứng thường vượt ra ngoài khu vực mà gel đã được áp dụng. Thử nghiệm cho thấy đây là bệnh viêm da tiếp xúc do quang dị ứng, phản ứng chéo với các NSAID khác bao gồm axit tiaprofenic, fenofibrate, oxybenzone và benzophenone và bufexamac.

Tác dụng phụ thường gặp trên da của NSAID là các phản ứng da không đặc hiệu, gồm  phát ban lan toả, ban đỏ nhiễm sắc cố định (ban này là những tổn thương dạng ban đỏ, hình tròn trên da, gây đau hoặc ngứa. Tổn thương xuất hiện trong vòng 30 phút đến 8 giờ sau khi phơi nhiễm với thuốc và sẽ xuất hiện lại tại cùng vị trí khi tái phơi nhiễm), ngứa, phát ban dạng morbilliform (dát sẩn), nhạy cảm với ánh sáng và dị ứng quang, mề đay (phát ban) và phù mạch.

Một số phản ứng trên da đã được báo cáo chỉ xảy ra với NSAID, bao gồm:

1. Quá mẫn cảm/không dung nạp với NSAID

NSAID có thể gây dị ứng giả do tác dụng dược lý của chúng với tỷ lệ phổ biến 0,1-0,3%. Nó được cho là do sự ức chế của enzym COX1. Thông thường trong tình trạng này, phản ứng phát triển với nhiều loại thuốc khác nhau trong họ này, không giống như dị ứng thông thường chỉ xảy ra với một loại thuốc cụ thể.

Các yếu tố tăng bệnh: Người có xu hướng dị ứng (chàm, hen suyễn, sốt cỏ khô), quan hệ tình dục nữ, nhóm người trẻ tuổi, có tiền sử mày đay mãn tính, dùng NSAID trị cơn đau cấp tính, dùng NSAID không chọn lọc truyền thống. Biểu hiện phổ biến của quá mẫn với NSAID là sưng mặt, đặc biệt là xung quanh mắt (phù mạch). Một phần ba số bệnh nhân có biểu hiện da hỗn hợp (phù mạch hoặc mày đay) và các triệu chứng hô hấp bao gồm ho, khó thở, chảy nước mũi, chảy nước mắt hoặc sưng đường hô hấp trên.

Có bốn dạng dị ứng điển hình: Một, bệnh nhân có khuynh hướng dị ứng - mày đay, hiếm khi liên quan đến đường thở, 80% bệnh nhân không dung nạp NSAID bị dị ứng. Hai, không theo quy luật nổi mề đay và phản ứng phản vệ. Ba, mày đay và phù mạch không có triệu chứng hô hấp. Bốn, nhóm người  hen suyễn, polyp mũi, tăng bạch cầu ái toan và viêm kết mạc mãn tính (hội chứng Widal) - NSAID có thể gây sưng đường hô hấp trên, co thắt phế quản và ít phổ biến hơn là nổi mày đay.

Hầu hết các bệnh nhân gặp phản ứng này với NSAID không chọn lọc đều dung nạp tốt các chất ức chế COX2 chọn lọc và phản ứng trên da hiếm khi xảy ra ngay. Việc tránh hoàn toàn aspirin và NSAID là không cần thiết, chỉ cần thiết khi có phản ứng nghiêm trọng như sưng đường hô hấp trên.

2. Rối loạn chuyển hóa Porphyria

Rối loạn chuyển hóa Porphyria  lần đầu tiên được báo cáo với naproxen nhưng sau đó còn xuất hiện cả với các NSAID khác. Vớ biểu hiện phồng rộp và mỏng manh ở da, nhạy cảm với ánh nắng mặt trời và sẹo, vì vậy về mặt lâm sàng trông giống như porphyria cutanea tarda (porphyria gan tương đối phổ biến ảnh hưởng chủ yếu đến da), nhưng trên xét nghiệm sinh hóa cụ thể, không có bất thường nào được phát hiện.

Ở trẻ em, viêm khớp kỳ mạc khởi phát sớm (một loại viêm khớp chỉ ảnh hưởng đến một hoặc hai khớp) là một yếu tố nguy cơ chính phát triển phản ứng da này. Trong một nghiên cứu, 11% trẻ em được điều trị bằng naproxen đã phát triển chứng bệnh giả dị ứng sau trung bình 18 tháng. Việc ngừng sử dụng naproxen cũng không giải quyết được các vấn đề về da.

3. Trầm trọng mày đay mãn tính

Bệnh nhân bị nổi mề đay tự phát hoặc thông thường hoặc nổi mề đay mãn tính có thể nhận thấy tình trạng tồi tệ hơn hoặc tái phát khi dùng aspirin hoặc các NSAID khác. Phát ban có thể xuất hiện trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi dùng bất kỳ loại thuốc nào trong nhóm thuốc này. Nó hiếm khi nghiêm trọng nhưng thường liên quan đến màng nhầy.

4. Phản ứng dị ứng

Các phản ứng dị ứng thực sự liên quan đến IgE cụ thể có thể xảy ra nhưng rất hiếm khi xảy ra vì chúng có thể gây tử vong. Chúng có thể được phân biệt với hội chứng quá mẫn cảm/ không dung nạp vì thường không có phản ứng chéo với các nhóm NSAID khác.

Có một số gợi ý dùng NSAID lâu dài có thể ngăn ngừa sự phát triển của ung thư da phi tế bào hắc tố. Tuy nhiên, các phân tích gần đây về ung thư da cho thấy, việc sử dụng NSAID lâu dài có thể không ngăn chặn đáng kể sự phát triển ung thư da, nhưng sử dụng ngắn hạn thì có thể.

Nguyễn Khắc Nam

Các tin tức khác:

DANH MỤC
Liên hiệp hội đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba
Slide
Ban Chấp hành khóa IV ra mắt Đại hội
Slide
GS. TSKH Đặng Vũ Minh - Chủ tịch Liên hiệp hội Việt Nam phát biểu chỉ đạo Đại hội
Slide
Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen cho các cá nhân tiêu biểu
Slide
LIÊN KẾT WEBSITE
Thống kê truy cập
  Số người online:  11
  Hôm nay:  884
  Tháng này:  27136
  Tổng số truy cập:  1413920