Phát hiện 3 yếu tố tác động tới hiện tượng “thiếu oxy thầm lặng” ở bệnh nhân COVID-19

Ngày đăng:16-11-2020 (201 lượt xem )

Nhiều người nhiễm Covid-19 vẫn đi lại bình thường, song nồng độ oxy trong máu thấp tới mức có thể gây bất tỉnh hoặc tử vong bất cứ lúc nào. Các nhà khoa học vừa phát hiện thấy 3 yếu tố liên quan đến hiện tượng bí ẩn này.

  “Thiếu oxy thầm lặng” là gì ?

 Theo trang tin Futurism của Mỹ, thuật ngữ “thiếu oxy thầm lặng" (Silent hypoxia hay SH) là hiện tượng người bệnh không ý thức được cơ thể đang thiếu oxy, nhập viện thường có sức khỏe tồi tệ hơn thực tế. Ở người bệnh Covid-19 thì hiện tượng này thường xuất hiện trong 2-7 ngày trước khi nhập viện, với triệu chứng điển hình là tức ngực hoặc không thể thở sâu được. Theo nghiên cứu của Trung tâm y tế Littleton (New York), các bệnh nhân nhập viện với nồng độ oxy máu thấp tới mức gây bất tỉnh, nói năng lộn xộn. Còn phim X-quang cho thấy phổi có dấu hiệu viêm nghiêm trọng, khiến người bệnh khó thở mặc dù vẫn hoàn toàn tỉnh táo.

  Hiện tượng SH ở bệnh nhân COVID-19 không chỉ nguy hiểm mà còn chứa đựng nhiều bí ẩn.

 Đây là hiện tượng nguy hiểm bởi bệnh đã ở giai đoạn rất nặng. Một số thậm chí phải sử dụng máy thở. Lý do nồng độ carbon dioxide (CO2) tăng lên, chất dịch tích tụ trong túi khí, phổi xơ cứng, dẫn đến suy hô hấp cấp. Nhiều người không nhận thức được điều này và không tìm kiếm sự giúp đỡ của ngành y. Hậu quả khi nhập viện, tổn thương nghiêm trọng ở  phổi và nhiều cơ quan khác như tim, thận và não. Tình trạng SH có thể giải thích cho một số trường hợp bệnh nhân trẻ tuổi, không có bệnh lý nền, nhiễm Covid-19 và đột ngột tử vong. Để tránh SH, bác sĩ cần có cách chẩn đoán kịp thời và can thiệp sớm bằng cách cho bệnh nhân Covid-19 ngay từ khi có triệu chứng nhẹ bằng cách sử dụng máy đo nồng độ oxy máu trong hai tuần cách ly.

Ba yếu tố tác động tới SH

 Khả năng âm thầm bất lợi phát sinh từ SH được giới y khoa gọi là “thầm lặng” là vì nó gây nhiễm trùng làm tổn thương phổi, khiến các bộ phận của phổi không làm được chức năng vốn có. Giáo sư y sinh Bela Suki, Đại học Boston (UoB), đồng tác giả nghiên cứu vừa công bố trên Nature Communications cho biết, Các mô phổi bị mất oxy và ngừng hoạt động, không còn truyền oxy cho dòng máu, gây ra tình trạng thiếu oxy thầm lặng. Nhưng hiệu ứng dây chuyền chính xác các nhà  khoa học vẫn chưa tường hết, đặc biệt là về mặt sinh lý học.

Thực tế, một số bệnh nhân Covid-19 đã được mô tả là nồng độ oxy trong máu “không tương thích với sự sống”. Thật đáng ngại, là không có các dấu hiệu bất thường, thậm chí cả khi được chụp cắt lớp phổi. Rất có thể tình trạng SH là do sự kết hợp của các cơ chế sinh học xảy ra đồng thời trong phổi của bệnh nhân COVID-19. Phổi khỏe mạnh giữ cho máu được cung cấp oxy ở mức từ 95 đến 100% , nếu giảm xuống dưới 92% là lúc đáng ngại. Lúc này,  bác sĩ có thể can thiệp bằng bổ sung oxy.

Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát hiện thấy 3 yếu tố tác động tới hiện tượng bí ẩn nói trên: 

 Đầu tiên, các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu  COVID-19 ảnh hưởng ra sao đến khả năng điều hòa máu do phổi đưa tới. Thông thường, nếu các vùng của phổi không nhận được nhiều oxy do tổn thương nhiễm trùng, thì các mạch máu sẽ co lại ở những vùng đó. Đây thực sự là một cơ chế tốt mà phổi của chúng ta đã làm được. Nó buộc máu phải chảy qua mô phổi được cung cấp đầy đủ oxy, sau đó sẽ được lưu thông đưa đi khắp các phần còn lại của cơ thể, nhưng ở một số bệnh nhân COVID-19 lại  mất khả năng hạn chế lưu lượng máu đến các mô khi bị tổn thương và ngược lại, mất khả năng mở rộng các mạch máu, hiện tượng này rất  phát hiện, kể cả kỹ thuật chụp CT. Sử dụng mô hình phổi tính toán, các nhà khoa ở UoB  đã kiểm tra lý thuyết trên và phát hiện thấy,  nồng độ oxy trong máu giảm xuống mức quan sát được ở bệnh nhân COVID-19, góp phần làm giảm lượng oxy trong toàn bộ cơ thể.

 Hai, các nhà khoa học đã xem xét cách đông máu ảnh hưởng đến lưu lượng máu ở các vùng khác nhau của phổi. Khi niêm mạc của các mạch máu bị viêm do COVID-19, các cục máu đông cực nhỏ không thể nhìn thấy trên phim chụp y tế hình thành bên trong phổi. Bằng cách sử dụng mô hình máy tính, các nhà khoa học phát hiện thấy hiện tượng nói trên, nhưng nó không đủ để làm cho mức oxy giảm xuống thấp như thấy trong dữ liệu của bệnh nhân.

 Ba, nhờ  sử dụng mô hình máy tính tìm hiểu xem liệu COVID-19 có can thiệp bình thường vào tỷ lệ dòng không khí- máu mà phổi cần có hoạt động bình thường hay không. Kết quả phát hiện thấy, ở nhiều bệnh nhân đường hô hấp như bệnh hen suyễn, thì đây là một nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu oxy trầm trọng, thầm lặng đã được quan sát thấy ở bệnh nhân COVID-19. Sự không phù hợp xảy ra ở cả  những phần phổi không có biểu hiện bị tổn thương hoặc có những bất thường khi chụp cắt lớp phổi.

Qua 3 yếu tố được phát hiện và một khi cả ba yếu tố này kết hợp với nhau sẽ gây ra tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng ở một số bệnh nhân COVID-19.Từng bước hiểu được cơ chế cơ bản này, các bác sĩ lâm sàng sẽ đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn về việc điều trị bệnh nhân Covid-19 bằng các biện pháp như thông khí và oxy bổ sung. Hoặc một số giải pháp can thiệp hiện đang được nghiên cứu, kể cả kỹ thuật đơn giản, cho bệnh nhân nằm sấp, giúp phần sau của phổi hút nhiều oxy hơn và loại bỏ tỷ lệ không khí trong máu không phù hợp.

Nguyễn Khắc Nam

Các tin tức khác:

DANH MỤC
Liên hiệp hội đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba
Slide
Ban Chấp hành khóa IV ra mắt Đại hội
Slide
GS. TSKH Đặng Vũ Minh - Chủ tịch Liên hiệp hội Việt Nam phát biểu chỉ đạo Đại hội
Slide
Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen cho các cá nhân tiêu biểu
Slide
LIÊN KẾT WEBSITE
Thống kê truy cập
  Số người online:  7
  Hôm nay:  325
  Tháng này:  1558
  Tổng số truy cập:  1257516